Ósiðlegir gjörningar og róttækar launhelgar

Í Aðsendar greinar, Pistlar, Ritið höf. Sólveig Guðmundsdóttir

Sólveig Guðmundsdóttir, doktorsnemi í almennri bókmenntafræði, fjallar hér um grein sem hún birtir í Ritinu:1/2017 sem kom út fyrr á þessu ári. Þema þess er dulspeki.

Hópur nýframúrstefnulistamanna sem kenndi sig við aksjónisma starfaði í Vín á sjötta áratugnum og urðu þeir alræmdir fyrir list sem brýtur bannhelgar samfélagsins og storkar hefðum og almennu velsæmi. Markarof þeirra beinast sér í lagi gegn andlausri menningarpólitík og afturhaldssemi Austurríkis eftirstríðsáranna. Lítið hefur þó verið ritað um þennan umdeilda hóp á íslenskri tungu. Í greininni vík ég sjónum mínum að gjörningi Hermann Nitsch, Abreaktionsspiel, þar sem fléttast saman ólíkar orðræður á borð við klám, dulspeki, kaþólsk helgihald, sálgreining og lífhyggja. Þessar orðræður eru rannsakaðar eins og þær birtast í verkinu og kannað hvaða hlutverki þær gegna innan fagurfræðilegs verkefnis og menningarlegs andófs aksjónismans. Þungamiðja greiningarinnar liggur á gagnvirku og margslungnu sambandi kláms og dulspeki og hvernig það birtist í gjörningnum. Aðgerð Nitsch er lýsandi dæmi um hvernig klám er samtvinnað helgisiðum og dulrænum táknmyndum en í verkinu má greina viðsnúning á kaþólskum helgisiðum og um leið tilvísanir í dulspekihefðir og -gjörninga á borð við satanisma og kynlífsgaldur. Með því að rýna í orðræðu kláms og dulspeki saman opnast ný merkingarvídd í verkinu.

Notast er við aðferðir sögulegrar orðræðugreiningar og er gjörningurinn settur í menningarlegt samhengi austurrísks samfélags á eftirstríðsárunum, einkum með það í huga að sýna í hverju ögrun aksjónistanna gagnvart ríkjandi gildum var fólgin. Aðgerðin dregur fram þann margbrotna og fjölbreytta orðræðuvef sem er að finna í verkum aksjónistanna og þau ólíku hlutverk sem orðræðurnar leika innan andófs þeirra og fagurfræði.

Í upphafi greinarinnar er Abreaktionsspiel lýst í þeim tilgangi að glöggva skilning lesanda á verkinu og útleggja í hverju klámfengi þess var fólgin. Þá verður stuttlega farið yfir samband kláms og listar, áður en athygli er beint að tengslum kláms við aksjónismann. Þaðan verður sjónum vikið að dulspekinni og hlutverki kynlífs innan dulrænna hefða. Þó klámið sé sett í forgrunn er einnig nauðsynlegt að gera sér grein fyrir stöðu og virkni kynlífs í orðræðu dulspekinnar almennt, enda má hér finna þýðingarmikinn vísi að skörun kláms og dulspeki í starfsemi akjónismans. Í kjölfarið kemur greining á Abreaktionsspiel, þar sem horft er til satanisma og kynlífsgaldurs, ástundunar þar sem kynlíf, klám og dulspeki mætast.

Að endingu vík ég sjónum mínum að lífhyggju eins og hún birtist í verkinu og úrvinnslu aksjónistanna á kenningum Wilhelms Reich. Þrátt fyrir að meginviðfangsefni greinarinnar sé gjörningur Nitsch, þá á er dæmi tekið úr skrifum Otto Muehls, þar sem áhrif sálgreinandans koma fram með einna skýrustum hætti. Innskotið þjónar að auki þeim tilgangi að draga fram þá einstöku blöndu kláms, dulspeki og andófs sem birtist víða í aksjónismanum

Um höfundinn
Sólveig Guðmundsdóttir

Sólveig Guðmundsdóttir

Sólveig er doktorsnemi í almennri bókmenntafræði.

Deila


Yfirþyrmandi náttúrukraftur smásagna Rómönsku-Ameríku

17. október, 2017Út er komið annað bindi ritraðarinnar Smásögur heimsins sem hefur að geyma smásögur eftir ýmsa fremstu smásagnahöfunda Rómönsku-Ameríku, þar á meðal Jorge Luis Borges og Gabriel García Márquez. Smásagnaritun hefur verið mikilvæg í löndum álfunnar alla 20. öldina og fram á okkar daga og frá henni koma leiðandi höfundar í smásagnaskrifum. Í bókinni eru 22 smásögur frá sextán löndum og er elsta sagan frá 1917 en sú yngsta frá 2006. Aðalritstjóri þessa bindis, Kristín Guðrún Jónsdóttir, segir langflestar sögurnar vera þýddar úr spænsku, en einnig séu sögur þýddar úr portúgölsku, frönsku og ensku. Sögurnar eru allar þýddar úr frummálinu og ...

„Vér hverfum frá oss sjálfum“

16. október, 2017Franska leikritaskáldið Florian Zeller hefur fengið fjölmörg verðlaun fyrir verkið Föðurinn, meðal annars Moliere verðlaun árið 2014. Verðskuldað er það. Þetta er ákaflega vel skrifað og sterkt leikrit en það er þannig gert að það leiðir áhorfandann stig af stigi inn i hugarheim föðurins, André, (Eggert Þorleifsson). Sá hugarheimur er framandlegur og kemur okkur á óvart, það tekur smátíma fyrir áhorfandann að ná áttum. Ég ætla því að vara ykkur við og segja: ef þið ætlið að sjá þessa sýningu Þjóðleikhússins ættuð þið ekki að lesa lengra núna – lesið þegar þið eruð búin að sjá sýninguna! Má ég spyrja: ...

Leikstjóraspjall við Baltasar Kormák

13. október, 2017Björn Þór Vilhjálmsson, lektor í kvikmyndafræði, fjallar um Leikstjóraspjall Baltasar Kormáks, en hann svaraði spurningum um eigin feril og kvikmyndir, íslenska kvikmyndamenningu og framtíð íslenskrar kvikmyndagerðar.