Eldhaf

Um höfundinn

Ingibjörg Þórisdóttir

Ingibjörg Þórisdóttir er doktorsnemi í þýðingafræðum og starfar á alþjóðasviði Árnastofnunar. Hún hefur einnig sinnt stundakennslu í Deild erlendra tungumála og í Sagnfræði- og heimspekideild við Hugvísindasvið Háskóla Íslands. Ingibjörg er með meistarapróf í Mennta- og menningarstjórnun og bakkalárpróf í leiklist.

Eldhaf eftir líbanska leikskáldið Wajdi Mouawad (1968) er annar hluti í fjórleik sem unninn var á árunum 2002-2009. Að meginefni fjallar verkið um útlegð frá föðurlandi og tengsl manneskjunnar við uppruna sinn, en sjálfur flúði Mouawad frá Líbanon til Parísar með foreldrum sínum árið 1983 í miðri borgarastyrjöld sem geisaði í landinu á árunum 1975-1990. Uppljóstrun sannleika og sviksemi koma einnig við sögu í fjórleiknum sem leiðir þó endanlega til uppgjörs eða a.m.k. eins konar sátta. Fjölskyldan flutti síðar til Montreal í Kanada og virðast þessi vistaskipti hafa haft djúp áhrif á leikskáldið. Í Kanada lærði hann leiklist og hefur unnið að list sinni síðan. Helstu einkenni hans sem höfundar og leikstjóra er langur æfingatími sem er vissulega kostur í vinnu sem þessari. Eldhaf var eitt ár í æfingu áður en það var fyrst frumsýnt í Kanada árið 2003 en verkið er skrifað á frönsku. Þremur árum síðar er það þýtt á ensku og svo yfir á önnur tungumál. Leikritið hefur fengið fjarska góða dóma og kvikmynd sem byggð var á sögunni hefur einnig vakið mikla athygli.

Sagan segir frá tvíburasystkinum, Símon og Janine. Móðir þeirra er nýlátin og þau eru kölluð til skiptastjóra vegna arfs, sem er heldur óvenjulegur. Þau systkinin fá í hendurnar tvö umslög, dagbók og jakka. Þessu fylgir það verkefni að hafa uppi á bróður þeirra, sem þau vissu ekki að þau ættu, og föður sem þau töldu látinn. Þessi uppljóstrun fer misjafnlega í unga fólkið. Símon bregst reiður við en Janine hefur meira umburðarlyndi gagnvart  dyntum móðurinnar og ákveður að takast á við þetta verkefni af festu og heldur af stað í ótrúlegt ferðalag til að leita sannleikans í málinu. Ferðalagið færir þau systkin aftur til uppruna móður þeirra og fortíðar sem lætur engan ósnortinn. Sagan er í raun nútímalegur harmleikur og mjög í ætt við þann gríska þar sem örlög verða ekki flúin og uppgjör blasir við.

Í hlutverki móðurinnar er Unnur Ösp Stefánsdóttir. Unnur hefur sýnt það áður að hún er mjög dramatísk leikkona sem getur auðveldlega hrifið áhorfendur með sér. Hún hefur barnslega útgeislun en þó kvenlegan þokka. Í þessu verki leikur hún hlutverk móðurinnar  á unglingsárum og einnig sem eldri og lífsreyndari kona og skilin þarna á milli eru greinleg og skýr. Einnig býr Unnur yfir afbragðs raddbeitingu.

Tvíburarnir eru í höndum Guðjóns Davíðs Karlssonar og Láru Jóhönnu Jónsdóttur. Hlutverk þeirra eru ólík, stúlkan virðist þroskaðri og tilbúin að taka breytingum. Segja má að hún sé barnslega forvitin. Tvíburabróðirinn er viðkvæmari, reiður og alls ekki tilbúinn til að sætta sig við orðinn hlut, þ.e. dauða móðurinnar og framkomu hennar í þeirra garð. Bæði fóru þau mjög vel með hlutverk sín.

Skiptastjóra dánarbúsins leikur Bergur Þór Ingólfsson. Skiptastjórinn er sögumaður leiksins, ef svo má að orði komast og er sá „alvitri“ eins og oft sést hjá Grikkjum. Hins vegar ber hlutverkið kómík í sér og er það mjög þakklátt í þessari annars harmrænu sýningu. Bergur sinnir hlutverki sínu með sóma.

Aðrir leikarar skipta með sér ýmsum hlutverkum. Birgitta Birgisdóttir er mjög sannfærandi sem eldheit, baráttuglöð vinkona söguhetjunnar. Jörundur Ragnarsson fer í allra kvikinda líki og gerir það með afbrigðum vel. Þórir Sæmundsson er m.a. í hlutverki týnda bróðurins. Þórir hreyfir við áhorfendum svo um munar í hlutverki sínu.

Leikarar sýningarinnar eiga hrós skilið fyrir túlkun sína á þessum erfiðu hlutverkum. Það getur ekki annað verið en að undirbúningur verksins hafi tekið á þá sem og aðra aðstandendur sýningarinnar. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem leikstjórinn, Jón Páll Eyjólfsson, fer ótroðnar slóðir. Hér skilar hann góðu verki. Það er alltaf spennandi að sjá sýningu undir hans stjórn.

Leikmyndin er ótrúlega vel gerð. Þarna er samspil Ilmar Stefánsdóttur leikmyndahönnuðar og Arnars Steins Friðbjarnarsonar myndbandagerðarmanns einstaklega vel heppnað. Leikmyndin færir áhorfendur úr stund og stað á augnabliki og nær að fanga hughrif á hverjum stað. Háir veggir umlykja sviðið en á sama tíma er djúp og stór gjá. Þetta er táknrænt og sýnir kannski einnig gjánna milli vesturs og austurs, þessara ólíku menningarheima.

Hljóðmynd Halls Ingólfssonar er mjög áhrifarík og fellur vel að sýningunni. Síðast en ekki síst er þýðing Hrafnhildar Hagalín haganlega gerð.

Eldhaf er afar sterk og áhrifamikil sýning.

Leikarar: Unnur Ösp Stefánsdóttir, Guðjón Davíð Karlsson, Lára Jóhanna Jónsdóttir, Bergur Þór Ingólfsson, Birgitta Birgisdóttir, Þórir Sæmundsson, Jörundur Ragnarsson
Leikmynd  og búningar: Ilmur Stefánsdóttir
Lýsing: Þórður Orri Pétursson
Tónlist: Hallur Ingólfsson
Myndband: Arnar Steinn Friðbjarnarson
Þýðing: Hrafnhildur Hagalín
Leikstjórn: Jón Páll Eyjólfsson