Undiralda í logninu

Í Bækur, Rýni höf. Hólmfríður Garðarsdóttir

Kristín Marja Baldursdóttir
Svartalogn
JPV, 2016
Þorpið, dreifbýli Íslands, er aðalsögusvið nýrrar skáldsögu Kristínar Marju Baldursdóttur. Kona fagnar sextugsafmæli í góðum félagsskap á góðviðrisdegi í þorpi „fyrir vestan“ og blíðan ræður titli skáldsögunnar Svartalogn. En lognið og endurvarp fjallahringsins á haffleti fjarðarins er óvenjulegt, einstakt náttúrufyrirbæri og undantekning frá hinu hversdagslega, því lengst af ræður umrót ríkjum – jafnt náttúruaflanna sem sálarlífsins. Aðalpersóna sögunnar, Flóra, leitar svara við því hvaða leiðir standa til boða miðaldra, glæsilegri, heilsuhraustri konu með langa starfsreynslu í íslensku samfélagi.

Flóra er fráskilin móðir uppkominna barna. Henni hefur nýverið verið sagt upp störfum því yngja þurfti upp í starfsliði skrifstofunnar og áhugi fyrir starfskröftum miðaldra konu blasir ekki endilega við. Börn hennar tvö eru flutt að heiman, dóttirin býr í Ástralíu og sonurinn á hraðferð upp metorðastigann. Ömmubörnin tvö eru þó ekki langt undan þegar þörf fyrir snertingu og tilgang knýr dyra.

Svartalogn segir frá tímamótaári í lífi Flóru og lesandinn kynnist aðstæðum hennar, umhverfi og samfélaginu sem hún hrærist í
Svartalogn segir frá tímamótaári í lífi Flóru og lesandinn kynnist aðstæðum hennar, umhverfi og samfélaginu sem hún hrærist í – fyrst í Reykjavík og því næst í þorpi fyrir vestan. Verðmætamat og viðhorf samferðafólksins endurspeglar tíðaranda samtímans og við lesendum blasa staðalmyndir um ljúfa verkstjórann og erlenda fiskverkafólkið, uppskafninga borgarsamfélagsins og atvinnurekendur landsbyggðarinnar, ímyndir ungra manna á uppleið og sveimhuga listafólks, þótt best kynnist lesendur Flóru og konunum sem hún kynnist fyrir vestan. Veröldin blasir við frá hennar sjónarhorni og ýmsar myndir mismununar og óréttlætis eru áberandi. Tækifærissinnaðir samstarfsmenn komast áfram á þekkingu og reynslu annarra, getulaus karlmaður beitir unga erlenda konu heimilisofbeldi, önnur er lögð í einelti og enginn kemur henni til varnar, einstæða móðirin og tónlistarsnillingurinn Petra fær ekki tækifæri – nema á erlendri grundu, hæfileikar og menntun eru ekki metin að verðleikum nema viðkomandi sé „innundir“. Tengslanet og klíkuskapur eru alls ráðandi. Samnefnari sögunnar verður hópur hæfileikaríkra kvenna af ólíkum uppruna sem njóta engrar fyrirgreiðslu en sameina krafta sína og brjótast til frama á tónlistarsviðinu. Þær taka góðlynda verkstjórann með í för og þeim til halds og traust er velvilji – og fjárhagsstuðningur – útgerðarstjóra, konu, úr næsta þorpi.

Marglaga framsetning „okkar“ og „hinna“ birtist í verki Kristínar. Þar ber mest á höfuðborg og landsbyggð, konum og körlum, heimamönnum og aðfluttum
Marglaga framsetning „okkar“ og „hinna“ birtist í verki Kristínar. Þar ber mest á höfuðborg og landsbyggð, konum og körlum, heimamönnum og aðfluttum, en aðalpersóna verksins, Flóra, sker öll umrædd hnit. Hún flytur úr borg í þorp, verður aðkomukona í samfélagi þar sem hún þekkir ekkert til, snoðklippir sig, hendir snyrtidótinu, leggur háu hælana á hilluna og tekur til við að mála hús. Lesandinn sér heiminn frá gestsauga hennar sjálfrar. Marglaga filmur ígrundaðrar íhugunar birta lesandanum veruleika sem er langt frá því að vera fullkominn, jafnvel ógnandi. Og … þrátt fyrir að allt fari vel að lokum og Flóra öðlist nægilegt sjálfstraust til að stefna á vit ævintýra og kasta af sér hlekkjum almenningsálits og viðjum vanans þá er sálarangist hennar óræð, persónusköpun hennar einhvernveginn ófrágengin – alla vega lesanda sem legið hefur yfir kvennabókmenntum áratugum saman. Vonbrigði hennar beinast að mörgum, jafnvel gagnvart þeim sem síst skildi. Hún er uppstökk og erfið viðeignar án þess að lesandanum séu gefnar nægar upplýsingar til að átta sig á af hverju. Á tímum kraumar í henni reiðin og réttlætiskennd hennar er misboðið en svo gufar hvort tveggja upp án þess að skiljanlegar skýringar blasi við.

Svartalogn varpar ljósi á samtíma og samfélag í mótun. Vonbrigði Flóru ráðast ekki hvað síst af brostnum vonum. Allt sitt líf hefur hún lifað samkvæmt því sem ætlast var til, gert það sem konur áttu að gera, hegðað sér og hagað samkvæmt stöðlum sem tryggja áttu viðurkenningu og velferð en … þegar öllu er á botninn hvolft reynist leikur einn að jaðarsetja reynsluheim hennar og þekkingu. Og þrátt fyrir fálmkennt upphaf safnar hún styrk og tekur málin í sínar hendur: „Hvert er för þinni heitið? spurðu mig fuglarnir í fjörunni. En ég gat ekki svarað þeim, ég sat bara á steini, sat sem hver önnur kría á steini, lét hafið og sólina um að særa burt reimleika í höfði mér“ (343).

Um höfundinn
Hólmfríður Garðarsdóttir

Hólmfríður Garðarsdóttir

Hólmfríður Garðarsdóttir er prófessor í spænsku við Deild erlendra tungumála, bókmennta og málvísinda í Háskóla Íslands. Í rannsóknum sínum hefur hún lagt áherslu á bókmenntir Rómönsku Ameríku og um þessar mundir vinnur hún að nýrri bók um málefni minnihlutahópa við Karíbahafsströnd Mið-­Ameríkuríkja. Sjá nánar

Deila


Yfirþyrmandi náttúrukraftur smásagna Rómönsku-Ameríku

17. október, 2017Út er komið annað bindi ritraðarinnar Smásögur heimsins sem hefur að geyma smásögur eftir ýmsa fremstu smásagnahöfunda Rómönsku-Ameríku, þar á meðal Jorge Luis Borges og Gabriel García Márquez. Smásagnaritun hefur verið mikilvæg í löndum álfunnar alla 20. öldina og fram á okkar daga og frá henni koma leiðandi höfundar í smásagnaskrifum. Í bókinni eru 22 smásögur frá sextán löndum og er elsta sagan frá 1917 en sú yngsta frá 2006. Aðalritstjóri þessa bindis, Kristín Guðrún Jónsdóttir, segir langflestar sögurnar vera þýddar úr spænsku, en einnig séu sögur þýddar úr portúgölsku, frönsku og ensku. Sögurnar eru allar þýddar úr frummálinu og ...

„Vér hverfum frá oss sjálfum“

16. október, 2017Franska leikritaskáldið Florian Zeller hefur fengið fjölmörg verðlaun fyrir verkið Föðurinn, meðal annars Moliere verðlaun árið 2014. Verðskuldað er það. Þetta er ákaflega vel skrifað og sterkt leikrit en það er þannig gert að það leiðir áhorfandann stig af stigi inn i hugarheim föðurins, André, (Eggert Þorleifsson). Sá hugarheimur er framandlegur og kemur okkur á óvart, það tekur smátíma fyrir áhorfandann að ná áttum. Ég ætla því að vara ykkur við og segja: ef þið ætlið að sjá þessa sýningu Þjóðleikhússins ættuð þið ekki að lesa lengra núna – lesið þegar þið eruð búin að sjá sýninguna! Má ég spyrja: ...

Leikstjóraspjall við Baltasar Kormák

13. október, 2017Björn Þór Vilhjálmsson, lektor í kvikmyndafræði, fjallar um Leikstjóraspjall Baltasar Kormáks, en hann svaraði spurningum um eigin feril og kvikmyndir, íslenska kvikmyndamenningu og framtíð íslenskrar kvikmyndagerðar.