Hinn reiknaði heimur

Í Fréttir, Ný rit, Ritið höf. Hugrás

Þemað í síðasta hefti Ritsins 2015 er peningar, en þar er fjallað um fjármálavald og mælikvarða á verðmæti út frá ýmsum sjónarhornum. Að auki er í heftinu að finna greinar um örlög gleymskunnar í heimi samskiptamiðla, hlutverk hávaðans í búsáhaldabyltingunni, empírískar bókmenntarannsóknir og kynóvissu í íslensku.

Í grein sinni „Fjármálavæðing og mótun tímans í Konum eftir Steinar Braga“ setur Viðar Þorsteinsson fram þá tilgátu að Steinar Bragi rannsaki formgerðir fjármálaauðmagns með fundum aðalpersónunnar í Konum, Evu, við ofbeldishneigða bankamenn. Viðar heldur því fram að sagan nái að sviðsetja virkni fjármálavalds og skuldsetningar í samtímanum, þar sem skuldin verður tákn fyrir vald lánardrottins yfir tíma skuldarans. Eðli tengsla skuldunauta og lánardrottna kemur við sögu, þótt með ólíkum hætti sé, í grein Ásgeirs Jónssonar um starfsemi okurlánara í Reykjavík á fimmta og sjötta áratug síðustu aldar. Ásgeir sýnir fram á að þótt okrarar eða okurkarlar hafi verið fyrirlitinn hópur og starfsemi þeirra fordæmd af almenningsálitinu, hafi þeir að mörgu leyti leikið mikilvægt hlutverk í viðskipta- og athafnalífi. Þá skrifar Eyja M. Brynjarsdóttir um gallana við að nota peninga sem mælikvarða á gildi, hvort sem um er að ræða hluti eða vinnu, og heldur því fram að peningar séu bæði óstöðugur mælikvarði og að óljóst sé hvað þeim sé ætlað að mæla.

Um leið setja höfundarnir fram beitta gagnrýni á þá tilhneigingu nútímans að þröngva öllu mati á gæðum og gildum í samhengi hins fjárhagslega útreiknings.
Tvær þýðingar sem birtast í þessu hefti tengjast þemanu á ólíka vegu. Grein Georgs Simmel um stórborgina og andlegt líf frá 1903 („Die Großstädte und das Geistesleben“) er klassískur texti og vel þekktur innan borgarfræði, menningarfræði og fleiri greina hug- og félagsvísinda. Síðari greinin er eftir Juliu O’Connell Davidson frá 2002, „Rétt og rangt um vændi“ („The Rights and Wrongs of Prostitution“), en hún fjallar um vændi og vöruvæðingu kynlífs. Í báðum greinunum er hinu magnbundna mati sem í raun byggir á peningahugtakinu lýst sem leið frá hinu upplifaða og tilfinningalega veigamikla inn í heim yfirráða og kaldranalegrar, jafnvel ofbeldisfullrar stýringar. Um leið setja höfundarnir fram beitta gagnrýni á þá tilhneigingu nútímans að þröngva öllu mati á gæðum og gildum í samhengi hins fjárhagslega útreiknings.

Tvær greinar fjalla um rannsóknir á skáldverkum sem þó beinast ekki að hefðbundnum viðfangsefnum bókmenntafræðinga.
Auk þemagreinanna birtir Ritið að þessu sinni fjórar ritrýndar greinar. Gunnþórunn Guðmundsdóttir fjallar um örlög gleymskunnar í heimi samskiptamiðlanna sem varðveita persónur og allt athæfi þeirra í netheimum. Njörður Sigurjónsson greinir þann þátt búsáhaldabyltingarinnar svokölluðu sem lítið hefur verið fjallað um, jafnvel þótt hann hafi verið áberandi og mikilvægur hluti hennar; hávaðann sem framleiddur var með búsáhöldum og öðrum tólum. Tvær greinar fjalla um rannsóknir á skáldverkum sem þó beinast ekki að hefðbundnum viðfangsefnum bókmenntafræðinga. Bergljót Kristjánsdóttir, Guðrún Steinþórsdóttir og Sigrún Margrét Guðmundsdóttir fjalla um hvernig rannsóknir á tilfinningaviðbrögðum lesenda varpa nýju ljósi á lestrarupplifun og lestrarreynslu. Í rannsóknunum tveimur sem sagt er frá í greininni er verið að stíga fyrstu skrefin í empírískum bókmennta-rannsóknum hér á landi, en þær hafa tíðkast víða annarsstaðar um árabil. Ása Bryndís Gunnarsdóttir, Jóhannes Gísli Jónsson og Þórhallur Eyþórsson greina aðferð Arnaldar Indriðasonar við að halda kyni aðalpersónunnar leyndu í skáldsögunni Einvíginu, með notkun ýmissa nafnliða sem lýsa persónunni og líkamshlutum persónunnar og með því að beina athygli lesandans að umhverfi persónunnar og einstökum atriðum í því frekar en henni sjálfri.

Síðasta hefti Ritsins var helgað „stöðu fræðanna“ en í því birtust sex greinar höfunda sem allir hafa nýlokið doktorsprófi við Hugvísindasvið Háskóla Íslands. Það má segja að tvær vettvangsgreinar þessa heftis beinist sömuleiðis að stöðu fræðanna í íslenskum hugvísindum. Gunnar Þorri Pétursson heldur því fram að nútímabókmenntafræði beri „dauðann í sér“ í þeim skilningi að hún snúist gegn bókmenntunum sjálfum. Egill Arnarson fjallar hins vegar um ritið Inquiring into Contemporary Icelandic Philosophy í grein um íslenska samtímaheimspeki og bendir á að til að gefa rétta mynd af íslenskri heimspeki þyrfti að vera hægt að setja hana í víðara hugmyndasögulegt samhengi.

[Myndskreyting Sóley Stefánsdóttir]

Deila


Yfirþyrmandi náttúrukraftur smásagna Rómönsku-Ameríku

17. október, 2017Út er komið annað bindi ritraðarinnar Smásögur heimsins sem hefur að geyma smásögur eftir ýmsa fremstu smásagnahöfunda Rómönsku-Ameríku, þar á meðal Jorge Luis Borges og Gabriel García Márquez. Smásagnaritun hefur verið mikilvæg í löndum álfunnar alla 20. öldina og fram á okkar daga og frá henni koma leiðandi höfundar í smásagnaskrifum. Í bókinni eru 22 smásögur frá sextán löndum og er elsta sagan frá 1917 en sú yngsta frá 2006. Aðalritstjóri þessa bindis, Kristín Guðrún Jónsdóttir, segir langflestar sögurnar vera þýddar úr spænsku, en einnig séu sögur þýddar úr portúgölsku, frönsku og ensku. Sögurnar eru allar þýddar úr frummálinu og ...

„Vér hverfum frá oss sjálfum“

16. október, 2017Franska leikritaskáldið Florian Zeller hefur fengið fjölmörg verðlaun fyrir verkið Föðurinn, meðal annars Moliere verðlaun árið 2014. Verðskuldað er það. Þetta er ákaflega vel skrifað og sterkt leikrit en það er þannig gert að það leiðir áhorfandann stig af stigi inn i hugarheim föðurins, André, (Eggert Þorleifsson). Sá hugarheimur er framandlegur og kemur okkur á óvart, það tekur smátíma fyrir áhorfandann að ná áttum. Ég ætla því að vara ykkur við og segja: ef þið ætlið að sjá þessa sýningu Þjóðleikhússins ættuð þið ekki að lesa lengra núna – lesið þegar þið eruð búin að sjá sýninguna! Má ég spyrja: ...

Leikstjóraspjall við Baltasar Kormák

13. október, 2017Björn Þór Vilhjálmsson, lektor í kvikmyndafræði, fjallar um Leikstjóraspjall Baltasar Kormáks, en hann svaraði spurningum um eigin feril og kvikmyndir, íslenska kvikmyndamenningu og framtíð íslenskrar kvikmyndagerðar.